Διάγνωση · Σταδιοποίηση

Ενδοβρογχικός υπέρηχος (EBUS)

Ο ενδοβρογχικός υπέρηχος (Endobronchial Ultrasound, EBUS) είναι ίσως το σημαντικότερο εργαλείο της σύγχρονης βρογχοσκόπησης. Επιτρέπει την προσέγγιση δομών και βλαβών που βρίσκονται πέρα από ό,τι βλέπει το βίντεο-βρογχοσκόπιο, πίσω από το τοίχωμα της τραχείας και των βρόγχων. Με μία ελάχιστα επεμβατική εξέταση, χωρίς τομές και συνήθως χωρίς νοσηλεία, λαμβάνουμε δείγματα από το μεσοθωράκιο που παλαιότερα απαιτούσαν χειρουργική επέμβαση.

Το υπερηχοβρογχοσκόπιο (linear EBUS)

Το ειδικό υπερηχοβρογχοσκόπιο φέρει στο άκρο του κεφαλή υπερήχων και έναν μικρό αεροθάλαμο γεμάτο με νερό, για καλύτερη επαφή με το τοίχωμα των βρόγχων. Διαθέτει επίσης αυλό εργασίας, από τον οποίο περνά η βελόνα παρακέντησης [Εικ. 1]. Ο βρογχοσκόπος βλέπει σε πραγματικό χρόνο τον λεμφαδένα ή τη βλάβη και τη βελόνα να εισέρχεται σε αυτήν (EBUS-TBNA). Με τη λειτουργία Doppler ανιχνεύονται τα αγγεία, ώστε η παρακέντηση να γίνεται με ασφάλεια [Εικ. 2].

Για την παρακέντηση χρησιμοποιούνται βελόνες διαφορετικής διαμέτρου, ανάλογα με την ένδειξη. Οι νεότερες βελόνες 19G δίνουν μεγαλύτερη ποσότητα ιστού. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμες όταν, πέρα από τη διάγνωση, απαιτείται μοριακός έλεγχος του καρκίνου του πνεύμονα (EGFR, ALK, ROS1, PD-L1 κ.ά.), που καθορίζει πλέον τη στοχευμένη θεραπεία ή την ανοσοθεραπεία.

Διάγνωση κεντρικών βλαβών

Ο EBUS είναι η εξέταση εκλογής για βλάβες που βρίσκονται κοντά στην τραχεία και στους κεντρικούς βρόγχους αλλά εκτός του αυλού τους: όγκους δίπλα στους βρόγχους, διογκωμένους λεμφαδένες του μεσοθωρακίου και των πυλών, καθώς και μάζες του μεσοθωρακίου. Εκτός από τον καρκίνο του πνεύμονα, συμβάλλει καθοριστικά στη διάγνωση καλοηθών παθήσεων, όπως η σαρκοείδωση και η φυματίωση, καθώς και μεταστάσεων άλλων καρκίνων.

Συστηματική σταδιοποίηση του μεσοθωρακίου

Στον καρκίνο του πνεύμονα, η θεραπεία εξαρτάται κυρίως από το αν η νόσος έχει προσβάλει τους λεμφαδένες του μεσοθωρακίου. Οι διεθνείς οδηγίες (ESTS/ESGE/ERS) συνιστούν τον ενδοσκοπικό υπέρηχο ως πρώτη μέθοδο επεμβατικής σταδιοποίησης, πριν από τη μεσοθωρακοσκόπηση [1]. Στη μελέτη ASTER, η σταδιοποίηση με ενδοσκοπικό υπέρηχο ανίχνευσε περισσότερες λεμφαδενικές μεταστάσεις και μείωσε σημαντικά τις άσκοπες θωρακοτομές [2].

Άμεση αξιολόγηση των δειγμάτων (ROSE)

Η εξέταση συμπληρώνεται από την άμεση μικροσκοπική εξέταση του κυτταρολογικού υλικού μέσα στη βρογχοσκοπική αίθουσα (Rapid On-Site Evaluation, ROSE) [Εικ. 4]. Έτσι διασφαλίζεται ότι τα δείγματα είναι επαρκή για διάγνωση και μοριακό έλεγχο πριν ολοκληρωθεί η εξέταση. Αυτό μειώνει τον αριθμό των παρακεντήσεων και την ανάγκη επανάληψης της εξέτασης.

Διαβρογχική κρυοβιοψία μεσοθωρακίου

Σε ορισμένες περιπτώσεις τα κυτταρολογικά δείγματα της βελόνας δεν αρκούν, όπως όταν υπάρχει υποψία λεμφώματος, σπάνιων όγκων ή καλοήθων παθήσεων. Σε αυτές μπορεί να εφαρμοστεί η κρυοβιοψία μεσοθωρακίου υπό καθοδήγηση EBUS. Από το κανάλι που δημιουργεί η παρακέντηση εισάγεται λεπτός κρυοκαθετήρας (1,1 χιλ.), που λαμβάνει μεγαλύτερα τεμάχια ιστού με διατηρημένη αρχιτεκτονική. Σε τυχαιοποιημένη μελέτη, ο συνδυασμός με την κρυοβιοψία αύξησε τη διαγνωστική ακρίβεια, ιδιαίτερα στα λεμφώματα και στις καλοήθεις παθήσεις, χωρίς επιπλέον επιπλοκές [3].

Ασφάλεια

Η υπερηχοβρογχοσκόπηση γίνεται υπό μέθη ή γενική αναισθησία και ο ασθενής συνήθως επιστρέφει στο σπίτι του την ίδια ημέρα. Είναι μια εξαιρετικά ασφαλής εξέταση. Οι σοβαρές επιπλοκές είναι πολύ σπάνιες, κάτω από 1% [4].

Ενδεικτική βιβλιογραφία

1. Vilmann P, et al. Combined endobronchial and esophageal endosonography for the diagnosis and staging of lung cancer: ESGE guideline, in cooperation with ERS and ESTS. Eur Respir J. 2015;46:40–60.
2. Annema JT, et al. Mediastinoscopy vs endosonography for mediastinal nodal staging of lung cancer: a randomized trial (ASTER). JAMA. 2010;304:2245–2252.
3. Fan Y, et al. Transbronchial mediastinal cryobiopsy combined with EBUS-TBNA versus EBUS-TBNA alone for the diagnosis of mediastinal lesions: a randomised trial. Lancet Respir Med. 2023;11:256–264.
4. Wahidi MM, et al. Technical aspects of endobronchial ultrasound-guided transbronchial needle aspiration: CHEST guideline and expert panel report. Chest. 2016;149:816–835.